در روز برفی

از خانه بیرون زدم؛

از برف ِ سپید و نرم

خواستم برقصد با من.

هم‌چون دُخترکی شاداب،

چرخ خورد و رقصید و رقصید

تا به پای‌ام آب شُد...

و آن‌گاه، زمستان ‌گفت:

«چه جنایت بی‌شرمانه‌ای!»

ویلیام بلیک

عکس بالا، قابی از فیلم «آفتاب ابدی یک ذهن بی‌آلایش» است.

تیتر، عُنوان داستانی از صمد بهرنگی است.

    ... و بعدتر، نشسته‌ای و گوش می‌دهی؛ میم نون، با تمام غمی که توی صداش جمع کرده، از نامه‌ای می‌گوید که با خون ِ دل، برای‌اش نوشته و درد و رنجی، که از نبودش کشیده و احتمالن، آن سنگین‌دل، گُذاشته و رفته و جواب نامه را هم نداده. که غم از صداش، توی ِ صورت و بَرْ دل‌ات می‌کوباند از قیامتی، که بدون او، گُذرانده و تو، فقط نشسته‌ای و گوش می‌دهی و می‌بینی، اِی داد، اِی بی‌داد؛ اِی داد، اِی بی‌داد... حافظ است، میم نون است ولی تو هم آن وسط هستی و داری، از اشک‌هات یاد می‌کنی که نشانه‌ی رفتن‌اش، نشانه‌ی نبودن‌اش بود...

   بعد، می‌بینی داری با خودت تکرار می‌کنی «عاشق شو اَر نه روزی، کار جهان سر آید» و فکر می‌کنی و فکر می‌کنی و یادت می‌آید، مُدّت‌هاست انگار، کار جهان سر آمده؛ می‌بینی هرچه می‌دانستی، هرچه بلد بوده‌ای، آزموده‌ای؛ و بارها و بارها هم آزموده‌ای و دست آخر، فقط پشیمانی بوده که هم‌راه‌ات مانده. دیدی، حتا آن «ما هیچ، ما نگاه» را هم نداری و فقط، ندامت ا‌ست و افسوس. از آن عاشقی‌ها و عاشقیّت‌ها یاد می‌کنی و خودت را سرزنش. می‌گویی من که می‌دانستم آخرش همین‌ست، اصلن می‌دانستی آخر همه‌شان همین‌ست و باز هم سرزنش می‌کنی خودت را و افسوس می‌خوری و آه می‌کشی؛ آه می‌کشی و جهانی را می‌سوزانی...

   نه! انگار، نمی‌شود. رفته بالا و توی آن ذهن پریشان‌ات جا خوش کرده؛ این‌که مُدام می‌گویی «عاشق شو اَر نه روزی، کار جهان سر آید» و هِی، تکرارش می‌کنی. تکرارش می‌کنی و می‌بینی، مُدّت‌هاست سر آمده کار ِ این لعنتی و این توئی، که وِل کُن‌اش نیستی انگار... آن نقطه‌ی ِ مثلن منطقی‌ترت، توی آن ذهن ِ خراب‌شُده، سعی دارد حالی‌ات کُند همین‌طور افسرده و بیمار، در دوری‌اش می‌مانی؛ می‌خواهد به‌ات بقبولاند، تنها راه نجات‌ات، این‌که دوباره بخندی و شاد باشی و سرزنده‌گی را تجربه کنی، در این‌ست که بجوری‌اش؛ بروی دُنبال‌اش و پیداش کنی امّا، امّا مگر خودت این‌ها را، از قبل نمی‌دانستی؟ مگر نمی‌دانستی اوضاع این لعنتی، این جهان کوفتی، بدون «او» دُرُست نمی‌شود؟ می‌دانستی، خوب هم می‌دانستی، امّا چه فایده...

   بعد یادش، خیال‌اش، می‌آید توی ذهن‌ات؛ به آن صورت‌اش فکر می‌کنی و زنانه‌گی‌اش، معصومیت توی نگاه‌اش و لباس‌های رنگ و وارنگ‌اش، این‌که چه‌قدر همه‌چیز تمام بود و رسیده؛ این‌که لب‌هاش، بالاتر از شیرین‌ترین ِ میوه‌ها بود و باز هم آن زنگ ِ لعنتی، آن زنگ ِ بی‌خود، پِی‌اش را می‌گیرد و باز هم «عاشق شو اَر نه روزی، کار جهان سر آید»... آن همه زیبایی که داشت و مَه و مَه‌رویان را، به هیچ‌اش نبود. و بعدتر باز، آن ناز کردن‌هاش و آن خرامان راه رفتن‌اش، آن گام‌های شمرده‌اش، حتا آن وقت که به‌ات پُشت می‌کرد و می‌رفت، حتا آن وقت که گُذاشت و رفت و خرامان و زیبا رفت، مثل ِ شعر، امّا دل‌ات را به درد آورد...

   به این‌جاش که می‌رسی، سرت تیر می‌کشد و درد آرام‌ات را می‌بُرَد و بیش‌تر و بیش‌تر، غرق می‌شوی، فرو می‌روی در خودت و چراغ‌های شهر، همه‌گی مات می‌شود و این‌بار، یک صدای دیگر، مُدام توی کَلّه‌ات می‌چرخد و می‌چرخد و تکرار می‌کند:

و مُدام تکرار می‌شود و تکرار می‌شود و تکرار...

دوست داشتید، از این‌جا هم بشنویدش.

روز دهُم / روز آخر، روز خوب

خُب سخت می‌شود باور کرد که این، فیلم اول پیمان مَعادی‌ست و حالا با توجه به «برف ِ روی کاج‌ها»، می‌شود اطمینان داشت که یک فیلم‌ساز خوب دیگر هم به سینمای ایران اضافه شُده. همان‌طور که در بریتانیا، کسانی مثل مایک لی و آندرا آرنولد و لین رمزی، پِی ِ سبک سینمایی کن لوچ را گرفتند و هر کدام گونه‌ای مربوط به خود را ساختند که می‌شود مجموع فیلم‌هاشان را تحت لِوای «رئالیسم بریتانیایی» دانست، در ایران هم بعد از فیلم‌های اصغر فرهادی، کارگردان‌های زیادی، فیلم‌هایی به همان شیوه، سعی کردند بسازند و حالا، فیلم پیمان مَعادی هم، ادامه‌ای منطقی، بر سینمای فرهادی‌ست که شاید، کمی آرام‌تر شُده و لحن ظریف‌تری پیدا کرده.

فیلم مَعادی که تمامن سیاه و سفید است، از بازی‌های بسیار خوب و شاید حتا مهم‌تر از آن، انتخاب‌های بازی‌گرهای خوب هم بهره می‌برد. مه‌ناز افشار، بر خلاف رویه‌ی همیشه‌گی عالی‌ست و انتخاب حسین پاک‌دل بی‌نقض به‌نظر می‌رسد. حسن معجونی و صابر اَبَر و ویشکا آسایش هم عالی‌اند و باقی بازی‌گران نقش‌های کوچک‌تر هم فوق‌العاده‌اند. داستان فیلم از این قرار است که زنی بعد از ده سال زنده‌گی، متوجه می‌شود هم‌سرش به او خیانت می‌کند و حالا، همه‌چیز برای‌اش عوض شُده. فیلم ارزش دیدن و بحث کردن‌های بیش‌تر را دارد؛ اُمیدوارم پس از اکران عمومی، بشود بیش‌تر درباره‌ی این فیلم خوب، حرف زد و نوشت...

فیلم‌ساز تُرک، بعد از «سه میمون»، باز هم با همان تم‌های آشنا، فیلمی ساخته که آرام آرام جلو می رود و در جان تماشاگرش نفوذ می‌کند. فیلم سرشار از تصاویر زیباست و اتفاقن لحن ابسورد فوق‌العاده‌ای هم دارد که بیش‌تر، آن دنیای سیاه و پوچ ِ مد ِ نظر جِیلان را نشان می‌دهد. مظنون به قتلی، قرار است محل دفن جسد را به پلیس‌ها نشان بدهد و حالا، گروهی از پلیس‌ها، به علاوه‌ی یک پزشک و دادستان و عدّه‌ای حفار، مظنون به قتل و برادرش را در جاده‌های زیبا و ترس‌ناک آناتولی هم‌راهی می‌کنند تا مکان دفن جسد را پیدا کنند.

فیلم عملن بعد از داستان قتل و پیدا کردن قاتل شروع می‌شود و با وجود این‌که می‌توانست یک فیلم پُلیسی باشد، به جای شیوه‌ی مرسوم، عملن به فیلمی تبدیل می‌شود که نشان‌گر تنهایی و بی‌چاره‌گی انسان‌هاست. دوست دارم بعدتر، درباره‌ی این فیلم هم با جُزئیات بیش‌تر بنویسم.

فیلم‌های روز نُهم / دو فیلم سفارشی بد و برادران داردن دوست‌داشتنی

مسیر ِ به سمت ِ قهقرا را که کیمیایی، در طی بیست و چند سال و فیلم به فیلم، آرام و با طمانینه طی کرده، مهرجویی با سرعت هر چه تمام‌تر و با دو-سه فیلم می‌خواهد طی کند. فیلم امسال مهرجویی، هرچند به بدی فیلم سال پیش‌اش نیست، ولی باز هم فیلم خیلی خیلی بدی‌ست. شلخته‌گی در کارگردانی و تصویربرداری به اوج خودش رسیده و حامد بهداد هم، در این بین، قرار است با دلقک‌بازی، فیلم را جذاب نگه دارد. شهرداری قرار گذاشته تا پولی به مهرجوئی بدهد تا فیلمی درباره پاکیزه نگه‌داشتن شهر بسازد و مهرجوئی هم از هم‌سرش خواسته تا فیلم‌نامه‌ای بنویسد. داستان فیلم هم از این قرارست که مرد ِ عکاسی هم‌راه با فرزندش، در شرایطی که هم‌سرش در نروژ در حال تحصیل‌ست، ناگهان بعد از خواند کتابی درباره‌ی فنگ شُوِی، متحول می‌شود و در شهرداری استخدام می‌شود تا شهر را تمیز کند و هم‌سرش برمی‌گردد تا او را به خارج آمدن راضی کند و مرد راضی نمی‌شود و با هم درگیر می‌شوند و البته در انتها، همه‌چیز ختم به خیر می‌شود.

فیلم خیلی بد است. بهداد با حرکات مسخره‌ی مربوط به خودش، در کادرهایی که اشتباه بسته شُده‌اند، قرار است در راحت‌ترین و آزادترین حالت مُمکن باشد و نتیجه‌اش، «نارنجی‌پوش»ای‌ست که فاجعه‌ست. ای کاش مهرجوئی به روزهای خوب ِ «هامون» و «اجاره‌نشین‌ها» و «لیلا» و ... برگردد.

یک فیلم سفارشی دیگر، درباره‌ی رضا صادقی، خواننده‌ی پاپ. فیلم عملن در ستایش رضا صادقی ساخته شده و همه‌چیز طوری قرار است نمایش داده شود تا از او، یک چهره‌ی خداگونه ساخته شود. داستان به سبک «هم‌شهری کِین»، با پُرس و جوی یک خبرنگار و سرک کشیدن‌اش به گوشه و کنار زندگی رضا صادقی، که در کُماست، جلو می‌رود و اطلاعات می‌دهد. فیلم همان‌طور که ازش انتظار هم می‌رود، جاهایی با تصاویری از خواندن رضا صادقی هم‌راه است و اگرچه خوش ساخت به‌نظر می‌رسد ولی به خاطر خداگونه نشان دادن رضا صادقی، در جاهایی، بیش‌ از حد تحمل، لحن شُعاری به خودش می‌گیرد. البته جُدای از این، شخصیت‌ها که همه در سطح باقی می‌مانند، به‌شدت کلیشه‌ای‌اند و در همان نگاه اول، می‌شود نوع واکنش‌هاشان را پیش‌بینی کرد و به هیچ‌وجه، حسی را در بیننده به‌وجود نمی‌آورند.

داردن‌ها همیشه خوب‌اند و فیلم‌های‌شان، همیشه گُل سرسبد جشن‌واره‌های مُختلف بوده‌اند و حالا دیدن فیلم آخرشان، که باز هم پُر از حرکت و دوربین روی دست ِ مخصوص به‌خودشان و این‌بار، رنگ‌های تند و شاد است، روی پرده، برای منی که شیفته‌ی سینمای‌شان هستم، غنیمتی بود. ای کاش فُرصتی فراهم شود و مجموعه‌ی فیلم‌های‌شان جایی در تهران به نمایش دربیاید.

فیلم‌های روز هشتم

البته به گمان‌ام، می‌شود به غفارزاده، برای فیلم‌های بعدی‌اش اُمیدوار بود چون سکانس‌هایی در همین فیلم وجود دارد که قابل‌قبول از آب درآمده‌اند و این‌ها، نشان می‌دهند که شاید اگر تیم قوی‌تر، هم‌راه با فیلم‌نامه‌ای به‌تر در اختیار او قرار بدهند، می‌شود انتظار فیلم‌های کامل‌تری را داشت.

فیلم خیلی بدی‌ست. قرارست عاشقانه باشد و گریزی به حوادث سال 88 بزند اما در عمل، مضحکه‌ای‌ست که نه این شُده و نه آن. فیلم‌نامه‌ای پُر از ایراد و منطق‌های ضعیف، با شخصیت‌هایی که ناگهان وارد و خارج می‌شوند و بازی‌هایی بسیار ضعیف. بهرام رادان قرار است گریه کند و اشک مخاطب را دربیاورد ولی برای گریه کردن آن‌قدر زور می‌زند که همه‌چیز خنده‌دار می‌شود. مهران مُدیری قرار است در نقش یک مرد میان‌سال جذاب باشد ولی با توجه به پیشینه‌اش در ذهن تماشاگر و البته هدایت ضعیف کارگردان که باعث می‌شود تا مُدیری، دوباره با همان تیپ آشنای همیشه‌گی‌اش دیده شود، مُخاطب را به خنده می‌اندازد. مه‌ناز افشار طبق معمول بد است و هدیه‌ تهرانی هم با چهره‌ی بیش از حد تکیده‌اش، و تغییر حالات ناگهانی‌اش در فیلم، به‌هیچ وجه قابل‌قبول نیست. ماجرای فیلم از این قرار است که زوجی می‌خواهند به خارج بروند و زن، به دوبی می‌رود تا مقدمات کار را فراهم کند و مرد، در روزهای شلوغ تابستان هشتاد و هشت، معشوقه‌ی قدیمی‌اش را که از خارج آمده می‌بیند. مرد، فکر می‌کند زن در دوبی به او خیانت می‌کند پس او هم خودش را مجاز می‌داند صمیمیت بیش‌تری با معشوقه‌ی قدیمی‌اش داشته باشد اما در نهایت، بعد از این‌که زن بعد از برگشت‌اش به ایران، از خانه قهر می‌کند و می‌رود، با حرکتی جوان‌مردانه، مشکل معشوقه‌ی قدیمی را حل می‌کند و مثل همفری بوگارت ِ «کازابلانکا»، او را ترک می‌کند و می‌ماند با زنده‌گی‌ای که قرار است از نو ساخته شود.

فیلم با وجود این‌که سعی کرده از چهره‌های جذاب سینمای ایران استفاده کند و تصاویر زیبا و خوش آب و رنگی داشته باشد، عملن به خاطر فیلم‌نامه‌اش، زمین می‌خورد و به فیلمی، ضد خودش تبدیل می‌شود.

دومین فیلم کانادایی هم که در بخش جشن‌واره‌ی جشن‌واره‌های امسال حضور دارد، فیلم خوبی‌ست. شخصیت‌های‌اش را به‌خوبی معرفی می‌کند و فِضای مدنظرش را می‌سازد و در نهایت، مُخاطب را به‌خوبی درگیر می‌کند. پزشک جدیدی برای یک شهر کوچک، در مکانی خوش‌منظره اما دوراُفتاده، برای مدّت کوتاهی مشغول به کار می‌شود تا اگر از شرایط راضی بود، به‌طور دائم به این شهر منتقل شود. فیلم عملن قرار است شهر و آدم‌های‌اش، هم‌راه با جنس زنده‌گی و مشکلات مخصوص به آن را، در داستانی با خُرده‌پی‌رنگ‌های چندگانه، به ما نشان بدهد تا تصمیم نهایی پزشک ِ جدید ِ شهر، برای ماندن یا رفتن، مشخص شود.

بیمارهای متفاوت پزشک، هر کُدام با پیش‌زمینه‌ی خاص و مشکلات مربوط به خودشان، و نحوه‌ی درگیر شُدن پزشک با آن‌ها، در خُرده روایت‌هایی، تعریف می‌شوند و این داستان‌ها، در هم و به صورت موازی پیش می‌روند و در نهایت، کُلیت فیلم را می‌سازند که البته، نتیجه‌ی نهایی‌شان، اثری خوب و دیدنی‌ست.

فیلم‌های روز هفتم / گلویی که می‌سوخت و اشک‌هایی که بند نمی‌آمدند؛ و صف طویلی برای بلا تار!

بعد از «طلا و مس» که بسیار دوست‌اش داشتم و به‌نظرم، جزو به‌ترین فیلم‌های چند سال اخیر سینمای ایران‌ست، زوج اسعدیان و محمّدی، فیلم جسورانه‌ی دیگری ساخته‌اند که راست‌اش، من را خلع سلاح کرد و از لحاظ احساسی درگیر؛ جوری که موقع دیدن‌اش، بیش‌تر از این‌که مُراقب ایرادهای احتمالی و نکات تکنیکی ریز فیلم باشم، خودم را به جریان‌اش سپُردم و در آن غرق شُدم.

این مسئله، با توجه به مضمون فیلم و علاوه بر آن، ساده‌گی خط روایی و هم‌چنین کارگردانی‌اش که نُکات خاصی نداشت، حتا برای خودم هم غیر قابل باور بود. دو پیره‌زن که فرزندان‌شان از بیست سال پیش، در جبهه مفقوداثر شُده‌اند، در همسایه‌گی هم زنده‌گی می‌کنند. یکی‌شان به علت بیماری به‌زودی قرارست بمیرد ولی از این ماجرا اطلاع ندارد و پیره‌زن دیگر، که بعد از مدت‌ها جسد فرزند شهیدش را پیدا کرده‌اند، می‌خواهد در روزهای آخر، نسبت به همسایه‌اش لُطفی کند و جسد پسرش را، به‌جای جسد زن دیگر، جا بزند تا پیره‌زن بیمار، ماه‌های آخر زنده‌گی‌اش را با دل‌خوشی به اتمام برساند. تمام قصّه‌ی فیلم، همین‌ست و اسعدیان، واقعن جسارت به خرج داده که دو پیره‌زن را شخصیت‌های اصلی فیلم‌اش گذاشته و انصافن، هر دوشان عالی عمل کرده‌اند. علاوه بر این، بازی صابر اَبَر هم فوق‌العاده‌ست و بعد از چندین نقش شبیه به هم، در قالبی جدید، کامل و بی‌نقص به‌نظر می‌رسد. این فیلم هم جزو همان‌هاست که باید در اکران، دوباره و بیش‌تر دیدش.

در سال ِ خوب ِ سینمایی 2011، با وجود این همه فیلم درخشان، تا این‌لحظه و بین تعداد بالای فیلم‌هایی که دیده‌ام، همین «اسب تورین»، حتا بالاتر از «درخت زنده‌گی»، در صدر لیست به‌ترین‌های سال ِ من قرار گرفته‌ست. فیلم آخر بلا تار، با آن برداشت‌های طولانی، رخوت وحشت‌ناک و بدبینی شدیدش نسبت به هر آن‌چه که در دُنیاست، آستانه‌ی تحمل تماشاگر را به چالش می‌کشد اما قدم به قدم و در نهایت، تجربه‌ی سینمایی شگرفی را ایجاد می‌کند و «سنگینی بار هستی» را به مُخاطب‌اش می‌چشاند. بعد از روزهای شلوغ جشن‌واره، حتمن درباره‌ی این فیلم، که پیش‌تر در مانیتور هفده اینچی دیده بودم‌اش، بیش‌تر و با جزئیات، خواهم نوشت.

اما یک نکته‌ی جنبی جذاب، صف نسبتن طولانی بود که برای دیدن «اسب تورین»، پیش از شروع فیلم، در سرمای امروز تهران، روبه‌روی سینما فلسطین تشکیل شُده بود. سالُن سینما هم تقریبن پُر شُده بود، هر چند عدّه‌‌ای، اواسط فیلم، سالن را ترک کردند و عدّه‌ای هم خسته شُده بودند و با نورهای تلفن و پچ‌پچ‌های اعصاب خُردکن‌شان، آن‌هایی را که می‌خواستند فیلم را ببینند، اذیت کردند. در کل، «بلا تار بین‌»های پای‌تخت، نشان دادند که تعدادشان کم نیست و این خودش، نکته‌ای قابل تامل بود.

فیلم‌های روز ششم / روز بد، روز آه!

حسن فتحی را با سریال‌های قابل قبول‌اش مثل «مدار صفر درجه» و «شب و دهم» می‌شناسیم و می‌دانیم تجربه‌های سینمایی‌اش، هیچ‌کدام موفقیت مجموعه‌های تلویزیونی‌اش را تکرار نکرده‌اند و حالا، فیلم جدیدش، با وجود این‌که در پاریس، با آن همه زیبایی و دل‌ربایی و البته تعداد زیاد بازی‌گران خارجی ساخته شُده، باز هم چنگی به دل نمی‌زند و به دلیل فیلم‌نامه‌ی بی‌منطق و بازی‌های آماتوری بازی‌گران‌اش، جُزو تجربه‌های ناموفق جشن‌واره‌ی امسال محسوب می‌شود. داستان از این قرار است که هفت‌هزار یورو پول، در یک پاکت نامه، گُم می‌شود و بین افراد مختلف، با ملّیت‌های متفاوت که هر کدام مشکلات خودشان را دارند، در شهر پاریس می‌چرخد و درنهایت، با منطقی نچسب و باور نکردنی، به نفر اول می‌رسد.

ایراد اصلی فیلم، همین نحوه‌ی ارتباط و منطق ِ جابه‌جایی پول بین افراد و جنس رابطه‌هاشان با هم‌دیگرست؛ جوری که بیننده احساس می‌کند دستی خارج از فیلم، جوری همه‌چیز را چیده تا فیلم، به آن سرانجام مدنظر خالق‌اش برسد که این نوع تقدیر گرایی، شاید حتا یادآور ِ مجموعه سریال بی‌ارزش تُرکی «کلید اسرار» هم باشد!

خُب حمید اَمجد را با بازی در «مُسافران» ِ بیضایی می‌شناسیم و تئاترها و نمایش‌نامه‌های‌اش و حالا اولین تجربه‌ی سینمایی‌اش هم، که مثلن قرار است یک کمدی باشد، بر خلاف کارهای پیشین‌اش، اثری لوس و بی‌مزه، با فیلم‌نامه‌ای پُر از ایراد از آب درآمده و دیدن‌اش برای من ِ بیننده، چیزی جُز تلف کردن دو ساعت وقت نبود. یک پسر ساده‌ی شهرستانی، که شاگرد اول دانش‌گاه‌ست، برای استخدام در یک آزمایش‌گاه باید دوره‌ای را به صورت موقت، آن‌جا بگذراند که کارکنان آزمایش‌گاه برای‌اش مشکل ایجاد می‌کنند.

فیلم‌های روز پنجم / مانی و رقیب جدی فرهادی

حالا، خُرده‌ داستان‌های فیلم، که حتا شاید بشود آن را اپیزودیک هم دانست، در برخورد با آدم‌های مُختلف، که بعضی‌هاشان تشنه‌ی پول‌اند و عده‌ای، از گرفتن‌اش سر باز می‌زنند، شکل می‌گیرد. در این حین، با وجود این‌که اطلاعات پیشینی موثقی، درباره‌ی شخصیت‌های اصلی پیدا نمی‌کنیم، در برخوردها، آن‌ها را کمی به‌تر می‌شناسیم، هرچند، در نهایت، دلیل رفتارهای کاوه، آن‌طور که شایسته‌ست، قانع‌کننده به نظر نمی‌رسد. خُلاصه این‌که، با فیلمی طرفیم، که بر اساس خُره پی‌رنگ، و طنز سیاه‌اش پیش می‌رود و کم و بیش، موفق هم می‌شود.

به معنای واقعی کلمه، فیلم بدی‌ست و مُخاطب‌اش را اذیت می‌کند. برای مثال قرار است نوعی شاعرانه‌گی و ساده‌گی و معنویت را داشته باشد ولی چیزی غیر از بلاهت ندارد. کارگردان، که نقش شخصیت اصلی را هم بازی می‌کند و از لحاظ ظاهر، به سُهراب سپهری هم شباهت‌های فراوان دارد، معلم مدرسه‌ای‌ست که وارد روستایی می‌شود و مثلن، در ابتدا با اهالی و بچه‌ها دچار مشکل می‌شود ولی بعدتر، موقع ترک روستا، همه عاشق‌اش شُده‌اند. دقت کنید؛ این قرار بوده داستان فیلم باشد ولی عملن، در بیان این قصه، فیلم دچار مُشکل می‌شود. بازی‌های ابتدایی، با نریشن‌های شخصیت اصلی که متاسفانه نه بلدست به‌خوبی فارسی را حرف بزند و نه غزلیات حافظ را به درستی بخواند، یکی از زجرآورترین تجربه‌ها را برای بیننده به وجود می‌آورند. علاوه بر این، کارگردانی و تدوین ضعیف، که انگار مفاهیم «خط فرضی» یا «توالی نماها» وجود خارجی ندارند، همه و همه، دست به دست هم می‌دهند تا بیش‌ترین حد ممکن از آزار را به تماشاگر وارد کنند. لُطفن مرا از نوشتن و بیان باقی ایرادات فیلم و باز کردن‌شان معاف بدارید!

فیلم‌های روز سوم / امان از اکبر عبدی به نقش «مادر»!

اولین فیلم سینمایی رضا عطاران، درخشان شروع می‌شود و متوسط ادامه پیدا می‌کند و بد تمام می‌شود. عطاران، که قبل‌تر قریحه‌ی خودش را در ساختن کمدی‌ تلویزیونی نشان داده بود و چند سریال نسبتن قابل‌قبول ساخته بود، این‌بار پا به عرصه‌ی سینما گذاشته و تا حدودی هم موفق بوده‌ست. خط داستان، به‌خصوص در بخش ابتدایی‌اش، شباهت زیادی با کُمدی رامبُد جوان، «ورود آقایان ممنوع دارد».باز هم عطاران، نقش یک معلم را بازی می‌کند که تا سی و نُه ساله‌گی، به‌دلیل ضعف در ارتباطات اجتماعی، ازدواج نکرده و با پدر و مادرش زنده‌گی می‌کند. بعد از فصل ابتدایی فیلم که به معرفی شخصیت‌ها و گستراندن پِی ِ قصّه می‌گذرد و البته بسیار هم درخشان‌ست، شخصیت عطاران، با دختر پاستیل‌فروشی آشنا می‌شود که کم‌کم نسبت به‌اش مهر و علاقه‌ای پیدا می‌کند و چون دختر نیازمند پول‌ست، مجبور می‌شود به‌خاطر به‌دست آوردن دل ِ دُختر، به سراغ کارهای خلاف برود که مسلمن، بی‌دست و پا بودن عطاران، و البته رابطه‌اش با پدر و مادر عجیب‌‌اش، باعث خنداندن مُخاطب می‌شود.

بسیاری از شوخی‌ها، با توجه به جنس‌شان که از شوخی‌های کلامی و موقعیت‌های جفنگ تشکیل شده‌اند، با بازی درخشان اکبر عبدی در نقش مادر و البته توانایی شخص ِ عطاران، خوب می‌خندانند ولی مشکل از جایی شروع می‌شود که داستان، لحن‌اش را تغییر می‌دهد و برای جذاب‌تر شُدن، قصد تزریق هیجان به پی‌رنگ‌اش را می‌کند که در این قسمت، غلظت شوخی‌ها کم‌تر می‌شوند و البته، سیر ماجراها، جذابیت چندانی را در مُخاطب برنمی‌انگیزند و فیلم، مرحله به مرحله، هر چه جلوتر می‌رود اُفت می‌کند. در کُل، «خوابم می‌آد»، کمدی‌ست که احتمالن مثل فیلم رامبُد جوان، در اکران عمومی می‌تواند خوب بفروشد.

اگر قصّه‌ی چند خطی فیلم را دنبال کنید، متوجه می‌شویم که بر خلاف «بازگشت» و «تبعید»، «اِلنا»، داستان جدیدی ندارد و دقیقن همین بکر نبودن قصّه‌ست که باعث می‌شود چیز جدید و شوک‌آوری برای مخاطب نداشته باشد. هرچند این‌جا هم، به‌سبک دو فیلم قبلی، نماهای بُلند و سرد فیلم، که از اصل کلاسیک شات/ریورس‌شات پیروی نمی‌کنند، به این دلیل طراحی شُده‌اند تا مُخاطب، پله پله به شخصیت‌ها نزدیک شود و همان فضاسازی‌ها شکل بگیرند، ولی چون در نقطه‌ی اوج‌اش، فیلم چیزی برای ضربه زدن ندارد، در نهایت، به اثری ناتمام می‌ماند که مُخاطب ِ پی‌گیر زویاگینتسف را راضی نمی‌کند.

 فیلم روز چهارم / در ستایش فیلم دیدن روی پرده

پیش‌درآمد

در سردترین روزهای تهران، جشن‌واره‌ی فیلم فجر، مثل سی سال گذشته و البته با فیلم‌هایی که در مقایسه با سال قبل، نه اسم و رسمی دارند و نه آن‌چنان، دیدن خیلی‌های‌شان شوق‌انگیز جلوه می‌کند، شروع شُده‌ست. در این جشن‌واره، تقریبن این‌طور می‌شود گفت که اکثر فیلم‌سازهای نامی ایرانی حضور ندارند و باید به انتظار تک‌ستاره‌ها، و یا شاید هم کشف‌های جدید نشست. اُمیدوارم برخلاف اسامی فیلم‌‌ها و فیلم‌سازان نه چندان مطرح، چند فیلم دندان‌گیر و قابل اعتنا پیدا بشوند، هرچند برای منی که جشن‌واره‌ی رویایی سال قبل، با انبوه فیلم‌های درخشان را تجربه کرده‌ام، تقریبن هیچ جشن‌واره‌ی فیلم فجر دیگری، نمی‌تواند آن‌قدر اشتیاق برانگیز باشد، چه برسد به برهوت امسال. در جشن‌و‌اره‌ی سی‌اُم، احتمالن فیلم‌‌های «پلّه‌ی آخر» علی مُصفّا، «بی‌خود و بی‌جهت» عبدالرضا کاهانی، «پذیرایی ساده»ی مانی حقیقی، «برف ِ روی کاج‌ها»ی پیمان معادی و با احتمال کم‌تر «یک روز دیگر» حسن فتحی، «بوسیدن روی ماه» همایون اسعدیان و «پُل چوبی» مهدی کرم‌پور، جزو فیلم‌های قابل‌اعتنای جشن‌و‌اره محسوب بشوند. البته داریوش مهرجویی، کارگردان بزرگ سینمای ایران هم امسال، با فیلم «نارنجی‌پوش» در جشن‌واره حضور دارد که با توجه به چند فیلم اخیرش، و البته شنیده‌ها راجع به این فیلم، پیش‌بینی می‌شود که با فیلمی معمولی از او روبه‌رو هستیم. البته باید دید؛ و شاید فیلم‌های ناشناخته، از فیلم‌سازان گُم‌نام، بتوانند مُخاطبین جشن‌واره را سر ذوق بیاورند.

اما نکته‌ی مثبت جشن‌و‌اره‌ی امسال، حضور فیلم‌های خارجی فوق‌العاده‌ست که هرچند تمام‌شان به‌راحتی از طریق اینترنت و یا حتا پیاده‌روهای تهران قابل‌دست‌رسی هستند اما دیدن نُسخه‌های با کیفیت‌شان، به‌خصوص برای نسل ما که تقریبن تمام فیلم‌های درجه یک سینمای جهان را در مانیتورهای چهارده-پانزده اینچی کامپیوترهای شخصی‌مان دیده‌ایم، بسیار جذاب به‌نظر می‌رسد. فیلم‌های تحسین شُده‌ی «درخت زندگی» ترنس ملیک، «اسب تورین» بلا تار، «روزی روزگاری در آناتولی» نوری بیلگه جیلان، «پسری با دوچرخه» برادران داردن و «هوگو»ی مارتین اسکورسزی که البته، این آخری قرارست به صورت سه‌بُعدی نمایش داده شود، در جشن‌واره حضور دارند که برای سینمادوستان ایرانی، بی‌هیچ شکی، تجربه‌ای منحصر به فرد خواهد بود.

سعی می‌کنم هر روز، درباره‌ی فیلم‌هایی که دیده‌ام، چد سطری بنویسم و به فیلم‌ها ستاره بدهم. پنج‌ ستاره یعنی شاه‌کار، چهار ستاره عالی، سه تاره خوب، دو ستاره متوسط و کم‌تر از دو ستاره ضعیف. البته ذکر این نکته ضروری‌ست که قضاوت‌ها‌ی‌ام درباره‌ی فیلم‌ها، در شرایط جشن‌واره و فقط با یک‌بار دیدن‌شان انجام خواهد شُد.

فیلم‌های روز اول / دو فیلم بد و یک «پلّه‌ی آخر» درجه یک!

«گشت ارشاد» / سعید سُهیلی

1/2

این‌طور باب شُده که انگار، فیلم‌سازها به خیال خودشان، به سُراغ موضوعات مُلتهب جامعه بروند و با خط قرمزها بازی کنند و با چند شوخی، سر و ته فیلم را جمع کنند. نمونه‌ی بارز و البته موفق این دست فیلم‌ها، شاید «لیلی با من است» کمال تبریزی باشد که بعد‌ها با سری «اخراجی‌ها» ادامه پیدا کرده‌ست و حالا، به «گشت ارشاد» رسیده. ماجرای فیلم از این قرار است که سه نفر، خودشان را به سر و شکل مامورین گشت ارشاد درمی‌آورند و سعی می‌کنند از مردم باج‌گیری کنند. اُمیدوارم با خواندن داستان تک‌خطی فیلم، به یاد کمدی ابسورد عبدالرضا کاهانی، یعنی «اسب حیوان نجیبی است» نیافتید که این فیلم سعید سهیلی، برای گستراندن خط روایی و شوخی‌های‌اش، از دم‌دستی روش موجود استفاده کرده، یعنی شوخی‌های کلامی و لوده‌گی‌های فراوان، مثل «اخراجی‌ها» که البته احتمالن، تماشاگران عام را جذب می‌کند و می‌خنداند؛ به همراه شعارهای نچسب و گُل‌درشت برای خالی نبودن عریضه و بازی‌های به‌شدت بد و آماتوری پسر کارگردان و پولاد کیمیایی و نیوشا ضیغمی و البته باقی بازی‌گران فرعی‌تر. و از همه بدتر، پایانی خوش و سرهم‌بندی شُده و البته غیرمنطقی که برای مثال، یک قاتل، بعد از چند سال حبس، به‌راحتی آزاد می‌شود. شاید تنها نُکته‌ی مثبت فیلم، بازی متوسط حمید فرخ‌نژاد باشد و احتمالن ریسک کارگردان برای نزدیک شُدن به موضوعی حساس.

«بیداری» / فرزاد مؤتمن

0

باور کنید، بدون هیچ اغراقی، این بدترین فیلمی بود که در تمام عُمر فیلم‌بینی‌ام دیده‌ام! راست‌اش واژه‌گان شاید برای بد گفتن از این فیلم، کم بیایند؛ و حیف از وقتی که برای دیدن‌اش هدر دادم. فرزاد مؤتمن که پیش‌تر، با فیلم خوب «شب‌های روشن» و فیلم‌های قابل‌قبول «صداها» و «هفت‌پرده» (هر سه به نویسنده‌گی سعید عقیقی)، برای خودش اسم و رسمی به‌هم زده بود، به یک‌باره تمام آن‌چه را که رشته بود، پنبه کرد. فیلم ماجرای زنی‌ست که از بیست‌ و چند سال پیش به زمان حال آمده تا پِی ِ دُخترش را که امروز، دانش‌مند شُده بگیرد. فیلم این‌طورر تلاش می‌کند تا با گره‌گشایی نهایی‌اش، داستان عجیب و غریب‌اش را، به یک ساینس‌فیکشن معناگرا تبدیل کند اما حیف که عملن به کاریکاتوری شبیه می‌شود که تماشاگران، بارها به داستان پُر سوز و گُدازش خندیدند. بازی‌ها آن‌قدر بد هستند که درباره‌شان هیچ‌چیز نمی‌شود گُفت. حامد بهدادی که با لهجه‌ی غریب‌اش قرار است در نقش یک فرشته‌ی مرگ و البته به‌صورت توامان شوهر باشد، بازی‌اش، به نوعی کُمدی ناخواسته تبدیل می‌شود. شقایق فراهانی سعی می‌کند ادای یک زن، که دیگران فکر می‌کنند دیوانه‌ست را در ‌آورد که با صدای بد و اشک‌هایی که نمی‌آیند، فقط یک بازی بد دیگر در کارنامه‌اش ثبت می‌کند و نیکی کریمی که قرار است به‌خاطر غم ِ نبودن مادرش، سرد و بی‌روح باشد که البته در پایان، به طرز غریبی متحول و گرم می‌شود. سعی می‌کنم از باقی نکات بد فیلم چیز بیش‌تری نگویم و که حتا مرورشان هم برای‌ام عذاب‌آور هستند و بحث را این‌طور خلاصه کنم که: یک فیلم تمامن مزخرف!

«پلّه‌ی آخر» /  علی مُصفّا

***

خُب خوش‌بختانه، روز اول، بعد از دیدن دو فاجعه‌ی سینمایی، با یک فیلم خوب تمام شُد. علی مُصفّا، کارگردان فیلم، بر اساس داستانی از جیمز جویس («مُرده‌گان») و به شیوه‌ی روایی داستانی سیال ذهن، در فیلم‌اش، قصّه‌ی مردی را تعریف می‌کند که به‌صورت پس و پیش، داستان پیش از مرگ‌اش را تعریف می‌کند. فیلم از نریشن‌های شخصیت اصلی، برای پیش‌بُرد قصه‌اش کمک می‌گیرد و از طنزی ظریف، چه در کلام و چه در موقعیت استفاده می‌کند تا داستان آدم‌های تلخ و تنهای فیلم، راحت‌تر قابل‌پذیرش باشد. علاوه بر این، فُرم روایی «پلّه‌ی آخر»، با توجه به موقعیت‌های داستان، بسیار هم‌آهنگ و به‌جا به‌نظر می‌رسد و باعث شُده تا دست آخر، با فیلمی مواجه باشیم که چندباره دیدن‌اش، ارزش داشته باشد. بازی‌های خانم سینمای ایران، لیلا حاتمی و علی مُصفّا، بسیار عالی هستند و این‌جا، تمام بازی‌گرهای نقش‌های فرعی هم، مجموعه‌ای خوب و قابل قبول از خودشان به نمایش گُذاشته‌اند. اُمیدوارم این فیلم، فُرصت اکران را داشته باشد و به سرنوشت فیلم فوق‌العاده‌ی سال قبل، «چیزهایی هست که نمی‌دانی» مواجه نشود تا امکان دیدن دوباره و بحث‌های بیش‌تر در موردش وجود داشته باشد.

دیدنی بود هر آن‌چه با دستان ظریف‌اش می‌کرد. سیگار را جوری می‌گذاشت بین آن انگشتان ِ کشیده‌اش که گویی، بهترین جایی بود که می‌شد برای آن سیگار تصور کرد و مجبورم می‌کرد به اقرار این‌که بگوی‌ام «حرکات‌اش آئینی بود». توی همان جمع‌های شلوغ، توی کافه‌های دودگرفته‌ی تهران، که من یک گوشه‌ی میز نشسته بودم، بود و صُحبت می‌کرد و به‌وقت‌اش که می‌شد، یه کمی مکث. آن انگشتان کشیده، روی میز جلو می‌رفتند و پاکت سیگار را پیدا می‌کردند. بعد، انگاری نیازی به نگاه کردن نداشته باشد، آن دست‌ها، آن دست‌های سفید و ظریف، سیگاری بیرون می‌کشیدند و می‌بُردند سمت لب‌هاش. حرف می‌زد؟ مکث کرده بود؟ نفهمیدم هیچ‌وقت بس که شیفته‌ی آن دست‌هاش می‌شدم و هوش و حواس می‌رفت سمت‌شان و بعدترش، وقتی که سیگار بین لب‌هاش بود، آن یکی دست‌اش، با لوندی، فندک را بالا می‌بُرد و روشن‌اش می‌کرد سیگار را. کام ِ اول، کام ِ تلخ‌تر را که می‌گرفت، دودش را توی هوا می‌فرستاد و پخش می‌شُد این دود و چشمان‌ام مسیرش را دُنبال می‌کرد و پخش می‌شُد رشته‌ی نگاه‌ام...

دوباره که می‌دیدم‌اش، حرف زدن را از سر گرفته بود و دست‌هاش، آن دست‌های سفید ظریف، انگار که می‌رقصیدند و با دود سیگاری که بین انگشت‌هاش بود، شکل‌ها می‌ساختند. حرف می‌زد و حرف می‌زد و به‌وقت‌اش، مکثی می‌کرد و می‌مانْد و دوباره کامی می‌گرفت اما هیچ نمی‌فهمیدی که مکث کرده؛ بس که کلمات را به‌وقت جلو می‌بُرد و به‌وقت، استراحت می‌داد و به‌وقت ِ راحتی ِ حرف‌هاش، از سیگارش کامی گرفته بود که من ِ مبهوت در حرکات‌اش، در دست‌هاش، آن دست‌های سفید ظریف، از آن گوشه‌ی جمع، نفهمیده بودم کلام کُجا رفته و همین‌طور مبهوت، همین‌طور خیره...

حرف می‌زد و سیگار می‌کشید و گاهی که یک نفر ِ دیگر حرف می‌زد، آن دستی که سیگار را گرفته بود، می‌رفت زیر چانه‌اش و می‌شُد تکیه‌گاه آن حجم ِ عظیم ِ زیبایی؛ و آن دست‌، آن دست‌ سفید ظریف، که سیگاری بین انگشت‌هاش بود، طاقت می‌آورد آن بار را و دود بود که اوج می‌گرفت از سیگار و صورت‌اش را می‌بُرد توی ابهام. و آن یکی دست‌اش، آن یکی دست سفید ظریف، روی میز، با موسیقی جَز، که پخش بود توی هوا، روی پاکت سیگار می‌رقصید و ضرب می‌گرفت جوری که باورم می‌شُد تمام آن موسیقی، با تاریخ غم‌بار پدیدآورنده‌گان‌اش، از ضرب پیانوی آن انگشتان کشیده‌ی دست ِ چپ ِ سفید ِ ظریف‌اش ساخته...

و می‌گذشت زمان و می‌گذشت زمان و من ِ مَنگ، از آن گوشه‌ی جمع، آئین‌اش را دُنبال می‌کردم و گذر زمان را نمی‌فهمیدم بس که  طولانی بود و آن‌جهانی، تا تمام می‌شد سیگار و غلت می‌خورد بین انگشت‌هاش و جلو می‌آمد و دُم‌اش را می‌گرفت و توی زیرسیگاری روبه‌رو، خاموش می‌کرد و دودی که زیاد بود و کم‌تر می‌شد و بعد هم، خاموش. و من، و من ِ مبهوت که به خودم می‌آمدم و فضا را می‌فهمیدم و لب‌خند تحویل می‌دادم و از آن گوشه‌، عیش‌ام را، این‌بار ولی شکل ِ دیگر، ادامه می‌دادم و خیره می‌شدم به صورت‌اش، به آن حجم ِ عظیم ِ زیبایی و غرق می‌شدم و همین‌طور مبهوت، همین‌طور خیره... 

که آن، خودش حکایت دیگری‌ست...